કોઈ ગોકુળ વનરાવન કહેજો,


આ કાનુડાના કાળજાની વાત ...


વિસરી દઉં એમ ગોકુળ વનરાવન,

એટલો નથી હું કજાત....


કોઈ કેહજો આ વેદનાની વાત ...


કંચનના કોટ લાખ કંચનના કાંગરા,


કંચનના મેડીયું ને માઢ,

હેમ મઢ્યા હીંચકા ને હિંડોળા હેમના,


પોઢણીમાં હેમ મઢયે ખાટ,

આવા સોનાના પિંજરામાં પાળેલા પોપટનો,

જાણ્યો છે કોઈએ આઘાત ?


કોઈ કેહજો આ વેદનાની વાત ...


જોઉં છું ગોમતી તો આવે છે યાદ મને,


જમનામાં નખરાળા નીર,


કાલિંદી કણસે છે ગોમતીના ઘાટમાં,


ને કાળજામાં વાગે છે તીર,


લોકોના મન રોજ ઉગે પ્રભાત અહીં,

મારે તો અંધારી રાત....


કોઈ કેહજો આ વેદનાની વાત ...

રાજા થઇ ગ્યો છું હશે પરભવનું પાપ,


અને રાજપાટ પરભવનો શ્રાપ, ...


હું ભાવિનો ભાખનાર અગમ આલેખનાર

જીવતરમાં ખાઈ ગ્યો છું થાપ. ...


આ દોમ-દોમ સાહ્યબી ડંખે છે રોમ-રોમ

મારી વાંસળીને વાગી છે ઘાત...


કોઈ કેહજો આ વેદનાની વાત ...


વાગે છે આઠ પહોર સંગીતની છાલકો


ને ત્રાંસા - નગારાના શોર


નોબતોની દાંડી ઊઠવું ને જાગવું


ને નોબતો એ રજનીને ભોર


ઓળઘોળ આખું આ રજવાડું કરું

કોઈ આપે જો ગોકુલની રાત ...


કોઈ કેહજો આ વેદનાની વાત ...


- ઈશુદાન ગઢવી





કાનુડાના કાળજાની વાત ...



એક સંવેદનશીલ કવિનું આ કાવ્ય વાંચ્યું અને આસ્વાદક્ના દિલ-દિમાગ પર છવાઈ ગયું. ભીતર ભાવની હેલી ચડી અને કલમમાંથી સરવાણી વહેતી ચાલી.


કાવ્યસંગ્રહનું નામ ‘ટહુકો’. કવિનો પ્રત્યક્ષ પરિચય તો જરા પણ નહિ પરંતુ કોયલનો ટહુકો નજીકથી સાંભળીએ ને જેટલો મીઠો લાગે એના કરતાં દૂરથી એ જ ટહુકો વિશેષ મધુર અને કર્ણપ્રિય લાગે. કવિતાપ્રેમી જીવ કવિને દ્રષ્ટિથી નહિ પણ શ્રુતિથી ઝીલે અને દિલમાં એમની અક્ષરમૂર્તિને આકૃત કરે. કવિની ‘કમાલ’ ધન્ય બને, વાચકની ગ્રહણશીલતા પૃષ્ટિ પામે.


મૂળ નામ તો એમનું ઈશ્વરદાન ગળવી પરંતુ મિત્ર વર્તુળમાં ઇસુભાઈ ગઢવીના નામે ઓળખાય. વ્યવસાયમાં નોકરી. પરંતુ નોકરી પણ એસ.ટી. ડેપો મેનેજર, વાંકાનેર (૧૯૯૬). કવિતા અને એસ.ટી.! ગઝલ અને બસનાં કાં ફાડી નાખતાં તીક્ષ્ણ હોર્ન !! ડાયરો અને ડેપો પરની ધમાલ !!! ક્યાંય મેળ બેસે નહિ. છતાં ઇસુભાઈના અંતરમાંથી કવિતાનું ઝરણું પ્રકટ્યું. શ્રી રાજ્યગુરુ આ કવિને બિરદાવતાં લખે છે: “ગીત, ગઝલ આ કવિનું ઘરેણું છે. લોકકથા અને લઘુકથા આ લેખકની હથોટી છે, અભિવ્યક્તિની વેધકતા અને વ્યક્ત્વ્યની બુલંદી આ વક્તાની ગરિમા છે.”


ગઢવી કુળમાં જન્મ એટલે મા સરસ્વતીની કૃપાપ્રસાદી વારસામાં મળી. પોતની પાત્રતાએ કૃપાપ્રસાદીને વધુ મીઠી કરી જાણી. ઇસુભાઈની કવિતાના કેન્દ્રમાં રાધા અને કૃષ્ણ મુખ્ય છે. કોઈ વાર મિલનોત્સ્વનો અસીમ આનંદ તો કોઈ વાર વિરહના વેતરી નાખતા નિ:શ્વાસો. પણ વિયોગમાં આ કવિ વધુ ખીલે. વિરહરસમાં ઘૂંટાતી કવિતા સાદ્યંત સુરેખ સ્વરૂપે લોકો પાસે પહોંચે. કોઈ વાર કૃષ્ણની વેદના તો કોઈ વાર રાધાની વેદનાને ઝીલતો કવિ આપણી સંવેદનાઓ મારફત એમના કરુણ ગાનને ભીની આંખે, ભર્યા હૃદયે માણીએ.

‘કાનુડાના કાળજાની વાત’ કરુણરસથી છલકાતું, કાનુડાની ભીતરની વેદના રજૂ કરતું, અંતરની આડશો દૂર કરતું સુંદર, હૃદયસ્પર્શી કાવ્ય છે.

કાનુડાની સામે કેટકેટલા આક્ષેપો છે ! ગોકુળ છોડીને ગયો તે ગયો જ. ક્યારેય જશોદા, નંદબાબા, રાધિકાજી, ગોપ-ગોપીઓ, સ્નેહીઓ અને સ્વજનો, શું કોઈને સંભારવાના પણ નહિ ? રાધિકાજીની વેદના આ કાવ્યમાં વ્યક્ત થાય છે.

“ હવે તો આવતા અવતારે તું રાધા ને



કાન હું સમજી લઈશું લેણ દેણ ”




ગોપબાળો અને બાલિકાઓ, સ્વજનો અને સ્નેહીઓ પોતાની ગુસ્સાભરી લાગણી ઠાલવતાં બોલી ઊઠે છે, “ હે દ્વારકેશ ! તારું ઐશ્વર્ય અમને મોહ્તું નથી, તું રાજરાજેશ્વર હો તો ભલે હો ! અમારી આંખો તો કુંજવનમાં, ગોપવેશમાં ધેનુ ચરાવતા ગોપાલ માટે તરસે છે ! “રાજરાજેશ્વર, રાજાધિરાજ, દ્વારકેશ માટે નહિ”.



આક્ષેપોની ઝડી વરસે છે, કાનુડો શાંત છે. આઘાતો ઉપર આઘાતો આવ્યા જ કરે છે, કાનુડાના મુખ પરથી એક પણ રેખા બદલાતી નથી. પરન્તુ રાધાએ તો આવતા ભવે હિસાબ સમજી લેવાનું કહેણ મોકલ્યું અને વરસોથી મૌન લઇ બેઠેલા કાનુડાની વાણીના બંધ લાગણીના ધસમસતાં પૂર સાથે ફટાક દઈને ખૂલી ગયા. કાનૂડાએ પ્રથમવાર જ ગોકુળ-વનરાવનવાસીઓ સમક્ષ પોતાના અંતરની વેદના વ્યક્ત કરી,


કોઈ ગોકુળ વનરાવન કહેજો,



આ કાનુડાના કાળજાની વાત ...


વિસરી દઉં એમ ગોકુળ વનરાવન,



એટલો નથી હું કજાત....





તમને ભૂલી જાઉં, એટલો હું કજાત છું ? તમારી લાગણીને ને સમજી શકું એટલો પામર મને સમજી લીધો? તમે કહો છો એ સાવ સાચું છે. અહીં સોનાનો રાજમહેલ છે, સોનાનું રાચરચીલું છે, અઢળક ઐશ્વર્ય પણ છે. પરંતુ એ બધાંની વચ્ચે મારી સ્થિતિ કેવી છે, એ જાણવું છે ?



હેમ મઢ્યા હીંચકા ને હિંડોળા હેમના,




પોઢણીમાં હેમ મઢયે ખાટ,



આવા સોનાના પિંજરામાં પાળેલા પોપટનો,




જાણ્યો છે કોઈએ આઘાત ?




કોઈ કેહજો આ વેદનાની વાત ...



સોના મઢ્યા પિંજરામાં પક્ષીને રાખીએ તેથી શું ? ગોકુળ, વનરાવનની મુક્તિ ક્યાંથી કાઢવી ? એ તોફાન મસ્તી, એ ગોરસ લૂંટવા, ઢોળવાં – ફોડવાં, એ કાંકરીચાળો ! અહીં દ્વારકામાં બધું જ ભારેખમ છે. મને તમારી સૌની અદેખાઈ આવે છે. અહીં તો મારી સ્થિતિ પેલા પક્ષી જેવી જ છે, “દિલ ગ્મ્કો ખા રહા હૈ, ગમ દિલકો ખા રહા હૈ”



રાત દિવસ એ જ ગોકુળ, વૃંદાવન અને મથુરા નજરથી દૂર ખસતાં નથી. અહીં અમારે ગોમતી સ્નાન પવિત્ર સ્નાન છે. ચારે વર્ણ ગોમતી સ્નાન માટે તત્પર હોય છે. અહીં તો લોકો ગાતા હોય છે:



“ કનક કોટ ચમકારા કરે,



મણિમય રત્ન જડ્યાં કાંગરે;



ત્યાં તો ગોમતી સંગમ થાય


ચારે વર્ણ ત્યાં આવી નહાય”,



પણ એ ગોમતીના જળમાં મને જમનાજીનાં નખરાળાં જળ યાદ આવે છે. મારા કાળજામાં તીર ભોંકાયાનું દર્દ થાય છે. ઉષાના આગમન સાથે, સૂર્યનું પ્રથમ કિરણ ફૂટે અને દિવસની શરૂઆત થાય પણ મારે તો એ અંધારી રાત જ છે.



અને મોટું પદ તો મહામારી સમાન, રાજ્ય સિંહાસન ઉપર તો આગલા જન્મમાં પાપ કર્યા હોય એ જ બેસે. કાંટાળો તાજ એક મિનિટ પણ શાંતિ લેવા ન દે.



રાજા થઇ ગ્યો છું હશે પરભવનું પાપ,



અને રાજપાટ પરભવનો શ્રાપ, ...


 
પરભવનાં કોઈ ફૂડ કર્મોથી રાજા બનીને શિક્ષા ભોગવી રહ્યો છું. અને મારી દયનીય સ્થિતિ તો જુઓ !


હું ભાવિનો ભાખનાર અગમ આલેખનાર



જીવતરમાં ખાઈ ગ્યો છું થાપ....




ઈશ્વરની મુખ્ય વિશિષ્ટતાઓ ત્રણ:
ઈશ્વર સર્વજ્ઞ છે.
ઈશ્વર સર્વત્ર છે.
ઈશ્વર સર્વશક્તિમાન છે. જીવ અને શિવમાં આટલો તફાવત છે. જીવમાત્રના વિધિના લેખ લખનાર, પોતાની કુંડલી માંડવામાં જ થાપ ખાઈ ગયો આનાથી વધુ હાંસી બીજી કૈ હોઈ શકે ? આજે તો હવે વાંસળી, વાંસળી નથી રહી.




દ્વારકેશના રાજ-દરબારમાં આઠે પહોર સંગીતના સૂરો વાગી રહ્યા છે એ પણ સાચું, ત્રાંસા – નગારાંના શોરથી રાજમહેલ ગાજી ઊઠે છે એમાં પણ ના નહિ. નોબ્તની દાંડી સાથે જ ઊઠવાનું ને જાગવાનું એ પણ ખરું, પરંતુ આ સોનાના મહેલો, સમગ્ર ઐશ્વર્ય, દોમ-દોમ સાહ્યબી, બધું હું જતું કરવા તૈયાર છું, જો કોઈ મને ગોકુળની મુક્ત રાત્રિ આપે તો. ગોકુળ છોડી મથુરા જવાની તૈયારી ચાલતી હતી એની આગલી રાતે રાધા સાથે જે પથ્થર ઉપર પ્રેમાલાપ કરેલો એ પથ્થર અને રાધિકાજીને ભૂલું એવી કજાત હું નથી. આટલું જરૂર સમજશો :



નોબતોની દાંડી ઊઠવું ને જાગવું



ને નોબતો એ રજનીને ભોર



ઓળઘોળ આખું આ રજવાડું કરું


કોઈ આપે જો ગોકુલની રાત ...



કોઈ કેહજો આ વેદનાની વાત...


- ક્રાન્તિકુમાર જોશી ...

સંદર્ભ : અમૃતમ્ – ગોંડલ. પ્રાર્થના -૧૭.

(શ્રી પી.ડી.માલવિયા બી.એડ.. કોલેજના નિવૃત આચાર્ય શ્રી ક્રાન્તિકુમાર જોશી અહીં તેઓ કાનુડાની વૃંદાવન પ્રત્યેની મમતાને પ્રગટ કાવ્યનો રસાસ્વાદ કરાવે છે. જે માટે તેઓના અમો અત્રે અંતરપૂર્વક્થી આભારી છીએ.)


(રા.જ.૧૧-૯૬/૩૬૭-૩૬૮) 
 
Blog link :
http://das.desais.net

Categories:

Leave a Reply