મહાભારતનું મહાતાંડવ સમાપ્ત થઈ ચૂક્યું હતું. દેશમાં સર્વત્ર શાંતિ છવાયાં હતાં. રાજકાજ પણ સુચારુ રૂપે ચાલતાં હતાં. એ સમયે મહારાજ યુધિષ્ઠિરના રાજયમાં બધા લોકો સુખી અને પ્રસન્ન હતા. એ સમયે મહારાજ યુધિષ્ઠિરના મનમાં ‘હું પણ અશ્વમેઘ યજ્ઞ કરીશ’ એવી એક પ્રબળ અભિલાષા જાગી. મનમાં આવો વિચાર આવતાં જ એમની છાતી ગ્રવથી ફૂલી ગઈ અને મસ્તક ઊંચું થઇ ગયું, ભૂજાઓ ફરકવા લાગી. પોતાના નિર્ણયની વાત ભાઈઓને કહી સંભળાવી. બધાએ ધર્મરાજની વાતનું સહર્ષ સમર્થન કર્યું. 

રાજયના બધા અધિકારીઓને આ મહાયજ્ઞની તૈયારી કરવાનો આદેશ આપી દીધો. અન્નના કોઠારો ભિન્ન ભિન્ન પ્રકારના અનાજથી ભરવાં લાગ્યા. પશુશાળામાં દૂધ અને દાન માટે અસંખ્ય ગાયો આવતી થઈ. યજ્ઞની વેદી બનાવવા ઉચિત સ્થાનની પસંદગી પણ કરવામાં આવી. અનુભવી અને નિપુણ કલાકારો તેમજ શિલ્પકારોને મંડપ વગેરે બનાવવાની જવાબદારી સોંપી દીધી. અતિથિઓને ઉતારવા માટે મોટાં મોટાં અતિથિભવનો બની ગયાં. એમાં શયન – વિશ્રામ વગેરેની બધી સુખસુવિધાઓ હતી. અતિથિઓને પોતાની રુચિ પ્રમાણે ભોજન વગેરે મળતા રહે એટલા માટે અનેક પાક્શાત્રીઓની વ્યવસ્થા પણ થઇ. રાજ્યના અંત:અંચલમાં બધી તૈયારીઓ થઇ રહી હતી. આ બાજુ પાંડવોની રાજસીમાની બહારના વિસ્તારમાં અશ્વમેઘનો વિજય અશ્વ ભમી રહ્યો હતો સ્વછંદ અને મુક્ત મને ! મહાવીર અર્જુન પોતાની અજેય સેનાને લઈને અશ્વની રક્ષા માટે સાથે જઈ રહ્યા હતા. 

એક પછી એક રાજ્યની સીમાઓ વટાવીને અશ્વ ફરી રહ્યો હતો. ધનુર્ધર અર્જુન અને એની વિશાળ સેનાને ભલા કોણ લાલકરવાનું સાહસ કરી શકો ! અશ્વ જે રાજ્યમાં જતો એ રાજ્યના રાજા ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરનું આધિપત્ય સ્વીકાર કરી લેતાં અને અનેક બહુ મૂલ્ય રત્ન તેમજ પશુ વગેરે ભેટ રૂપે અર્જુનને અપર્ણ કરતા. 

ભારતની પરિક્રમા કરીને અર્જુન યથા સમયે હસ્તિનાપુર પાછા ફર્યા અને યુધિષ્ઠિરને કહ્યું : ‘મહારાજ, ભારતના બધા રાજાઓએ આપનું આધિપત્ય સ્વીકાર્યું છે. સાથે ને સાથે ભેટ રૂપે અનેક રત્ન, ધન, પશુ પણ આપ્યાં છે. બધાએ યજ્ઞમાં આવવાનું નિમંત્રણ પણ સ્વીકારી લીધું છે.’ અર્જુનની નિર્વિઘ્ન તેમજ સફળ વિજયયાત્રાના સમાચાર સાંભળીને ધર્મરાજ ખૂબ પ્રસન્ન થયા. ભાવભીના હૃદયે તેઓ અર્જુનને ભેટી પડયા. મંત્રીઓ તેમજ વિદ્વાનો સાથે પરમાર્શ કરીને તપસ્વી ઋષિઓ, ત્યાગી તેમજ બ્રહ્મનિષ્ઠ બ્રાહ્મણો વગેરેને યજ્ઞ સંપન્ન કરવાના હેતુથી નિમંત્રણ સ્વીકારી લીધું અને યથા સમયે યજ્ઞમંડલમાં ઉપસ્થિત થઇ ગયા. મહારાજ યુધિષ્ઠર પોતે જ ઋષિમુની વગેરે અતિથિઓનું સ્વાગત કરી રહ્યા હતા. એમનાં નિવાસ અને ભોજનની વ્યવસ્થાની જાત-દેખરેખ રાખતા હતા. રાજાની સુંદર મજાની વ્યવસ્થાથી બધા અતિથિઓ પ્રસન્ન અને સંતુષ્ટ હતા. 

શુભ મુહૂર્ત જોઈને યજ્ઞકુંડમાં અગ્નિ પ્રજ્વલિત કરવામાં આવ્યો. વેદમંત્રના ધ્વનિથી દિશાઓ ગુંજી ઊઠી. બધા દેવતાઓનું આહવાન કરીને એમને યજ્ઞભાગ અપર્ણ કરવામાં આવ્યો. યજ્ઞ પૂરો થયા પછી દાન દેવાનું મહાન કાર્ય શરૂ થયું. આ મહાયજ્ઞમાં દાન દાતાની ઈચ્છા પ્રમાણે નહિ પણ દાન લેનારની ઈચ્છા પ્રમાણે દેવાતું હતું. રાજભંડાર ખુલ્લો મૂકી દેવામાં આવ્યો. અન્નભંડાર પણ ખાલી કરી દીધો. લાખો ગાયો દાનમાં દેવામાં આવી. જેમણે જેટલું માંગ્યું અને જે માંગ્યું એટલું અને એ એમને આપવામાં આવ્યું. યુધિષ્ઠિરના આ મહાદાનથી સમગ્ર પૃથ્વી ધન્ય થઇ ગઈ. જાણે કે પૃથ્વી પરથી દુઃખ અને દારિધ્ર નિ:શેષ બની ગયા. આ મહાપર્વની સમાપ્તિ થઇ. બધા બ્રાહ્મણો, મુનીઋષિ વગેરે મહારાજા યુધિષ્ઠિરની પ્રશંસા કરીને એમને આશીર્વાદ આપતા હતા ત્યારે એક વિચિત્ર ઘટના ઘટી. 

જ્યારે યજ્ઞ મંડપમાં સત્વનગાન થઇ રહ્યાં હતાં તે સમયે ત્યાં મેઘ સમી એક ગંભીર ગર્જના થઇ. બધાએ આશ્ચર્ય સાથે જોયું તો ત્યાં એક વિચિત્ર એવું પ્રાણી ઊભું છે. તેનો અર્ધો દેહ સુવર્ણની જેમ ચમકી રહ્યો છે અને બાકીનું અરધું અંગ અસલ સ્વરૂપમાં હતું. એ વિચિત્ર પ્રાણી હતું, નોળિયો. બધા લોકો જિજ્ઞાષા સાથે નોળિયાને જોઈ રહ્યા હતાં. તેણે માનવ વાણીમાં કહ્યું : ‘હે બ્રાહ્મણજનો ! મહારાજ યુધિષ્ઠિરનાં આ મહાયજ્ઞ અને અનોખા દાનનું મહત્વ એક શેર સત્તુના દાન બરાબર પણ નથી.’ ધૃષ્ટ નોળિયાની વાત સાંભળીને બધા લોકો ખળભળી ઊઠ્યા. સાથે ને સાથે નોળિયાની આ વિચિત્રતા અને એની નિર્ભિકતા જોઈને બધાના આશ્ચર્યનો પાર ન રહ્યો. કેટલાક લોકો આગળ આવ્યા અને હિંમત કરીને નોળિયાને પૂછ્યું : ‘હે નકુલરાજ, ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે જે યજ્ઞ તથા મહાદાન કર્યાં છે એવાં યજ્ઞ અને દાન આજ સુધી કોઈએ જોયાં કે સાંભળ્યાં નથી. ભવિષ્યમાં આવું થશે કે કેમ, એવી આશાએ ન કરી શકાય. આમ છતાં પણ તમે આ યજ્ઞની નિંદા કરી અને તેનું મહત્વ એક શેર જવના લોટ બરાબર પણ નથી એમ કેમ કહ્યું ?’ 

(નોળિયાએ હસીને કહ્યું : ‘હે બ્રહ્મદેવો, તમે મારા કહેવાનો મર્મ નથી જાણતા એટલે આ યજ્ઞ અને દાનની આટલી બધી પ્રશંસા કરો છો અને મેં કરેલી નિંદાનું કારણ પૂછો છો. મારી વાતનું તાત્પર્ય જાણી લીધા પછી આપ લોકો પણ મારી વાતનું સમર્થન કરશો એવો મને દ્રઢ વિશ્વાસ પણ છે.’ બ્રાહ્મણોએ પૂછ્યું : ‘નકુલરાજ, તો હવે તમે અમને એ શેર જવના લોટનું મૂલ્ય અને રહસ્ય સમજાવો.’) 

નોળિયાએ બ્રાહ્મણોને આ કથા સંભળાવી : ....(વધુ વાંચવા આવતીકાલની પોસ્ટ અહીં જરૂરથી જોશો કે નોળિયાએ એવી તે કઈ કથા સંભળાવી ? ) 

ક્રમશ:

Posted By : Ashokkumar Desai

Categories:

Leave a Reply